Copyright, License, Fanwork

posted on 18 Mar 2010 14:59 by chubby directory Cartoon, Asian, Knowledge

.
บทความเก่าเกี่ยวกับเรื่องลิขสิทธิ์นั้นเน้นประเด็นที่เกิดขึ้นระหว่างผู้ใช้งานอินเตอร์เน็ตด้วยกัน
แต่เวลาผ่านไปประเด็นปัญหามีการพัฒนา มีผู้เกี่ยวข้องนอกกลุ่มผู้ใช้งานอินเตอร์เน็ตมากขึ้น
ทั้งกฎหมายลิขสิทธิ์และพระราชบัญญัติฯ เกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ก็ก้าวเข้ามามีบทบาทมากขึ้น
จึงขอยกเลิกบทความเรื่องนี้ในเอนทรีเก่า และเปลี่ยนมาใช้บทความใหม่ในเอนทรีนี้แทนครับ
.
Copyright.......(n) การได้รับการคุ้มครองจากลิขสิทธิ์
Patent............(n) การได้รับการคุ้มครองจากสิทธิบัตร
License...........(n) การได้รับอนุญาต, การได้รับสิทธิ, การได้รับอำนาจ
Fanwork.........(n) ผลงานเกี่ยวกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่คนหรือกลุ่มนั้นๆ ชื่นชอบเป็นพิเศษ
Fanart............(n) งานวาดเกี่ยวกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่คนหรือกลุ่มนั้นๆ ชื่นชอบเป็นพิเศษ
Fanfic.............(n) งานเขียนเกี่ยวกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่คนหรือกลุ่มนั้นๆ ชื่นชอบเป็นพิเศษ
.

.
ความแตกต่างระหว่างสิทธิบัตรกับลิขสิทธิ์
.
สิทธิบัตร ลิขสิทธิ์
.
ยุคแรกๆ ประเด็นโต้เถียงหลายครั้ง ตั้งอบู่บนความเข้าใจผิดระหว่างคำว่าสิทธิบัตรกับลิขสิทธิ์
ซึ่งสองคำนี้ใช้กับผลงานสร้างสรรค์ในรูปแบบที่แตกต่างกัน ตามรายละเอียดในตารางข้างต้น
ผ่านไป 5 ปีนับจากบทความแรกยังคงมีกลุ่มคนซึ่งหากินโดยอ้างสิทธิบัตรสลับกับลิขสิทธิ์อยู่
จัดเป็นคำแอบอ้างหากินระดับต่ำสุด ซึ่งผู้สร้างสรรค์ผลงานไม่ควรเสียเวลาให้ความสนใจครับ
.
ถัดจากการอ้างสิทธิบัตรสลับกับลิขสิทธิ์ ก็คือการกล่าวอ้างว่าผู้ผลิตผลงานใช้โปรแกรมเถื่อน
ดังนั้นผลงานที่ทำออกมาจึงไม่มีลิขสิทธิ์ด้วย จัดเป็นคำแอบอ้างหากินระดับต่ำสุดเช่นกันครับ
เพราะกฎหมายลิขสิทธิ์ไม่นับรวมครอบคลุมถึงวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้สร้างสรรค์ผลงานแต่อย่างใด
จะใช้ Photoshop แท้หรือเถื่อนทำ ก็ไม่เกี่ยวกับงานที่สร้างสรรค์จากฝีมือซึ่งเป็นทักษะติดตัว
.
.
Fanworks ละเมิดลิขสิทธิ์หรือไม่ ?
.
เป็นคำถามยอดฮิตในช่วงระยะเวลาหนึ่งเลยล่ะครับและคำตอบที่ได้คือ "ละเมิดลิขสิทธิ์" ครับ
แต่ทว่าความผิดในกรณีนี้ เป็นคดีที่สามารถยอมความได้ จึงขึ้นอยู่กับเจ้าของงานต้นฉบับด้วย
เจ้าของงานบางรายมองว่า Doujin หรือ Fanart เป็นการช่วยประชาสัมพันธ์ผลงานของตนเอง
ไม่ได้มองว่า Doujin หรือ Fanart ทำให้ตนเสียหาย แถมบางครั้งให้การสนับสนุนอีกต่างหาก
.
ตัวอย่าง Fanbook ฉลองครบรอบ 20 ปีของ CLAMP ซึ่งได้รวบรวม Fanart รูปถ่าย Cosplay
(โดยไม่มีผลงานของ CLAMP เลย) หนาประมาณ 400 หน้า ราคาขายตั้งแต่ 70-90 ดอลลาร์
สมาชิกในเว็บคอมมิวนิตี้ที่เป็นแฟนคลับของ CLAMP (กลุ่มนักเขียนที่มีอิทธิพลมากในญี่ปุ่น)
ได้ส่งต้นฉบับ Fanbook ดังกล่าวให้ทาง CLAMP เพื่อดู Feedback ก่อนจะพิมพ์จำหน่ายจริงๆ
.
CLAMP 20th Anniversary
.
CLAMP 20th Anniversary Fanbook
.
และในทางกลับกัน มีเจ้าของงานบางรายมองว่า Doujin หรือ Fanart ทำให้เสียผลประโยชน์
หรือทำให้เกิดความเสื่อมเสีย หรือว่าทำให้เกิดความเข้าใจผิดต่อผลงานต้นฉบับอย่างร้ายแรง
การประกาศห้ามไม่ให้ทำ Fanwork อย่างเปิดเผยหรือถึงขั้นจับกุมดำเนินคดีก็เคยปรากฏแล้ว
ตัวอย่าง Doujin โดราเอมอนตอนจบ ซึ่งเคยกล่าวไว้ในเอนทรีก่อน (ดู link ท้ายเอนทรีครับ)
.
จะเห็นว่าในทางทฤษฎี แม้ Fanwork ละเมิดลิขสิทธิ์จริง แต่ทางปฏิบัติจะมีการอะลุ้มอล่วยให้
ขอเพียง ผลงานดังกล่าว 1) ไม่มีปริมาณการทำซ้ำสูงมาก 2) ไม่มีผลกระทบต่อสังคมสูงมาก
เหตุการณ์ภายนอกซึ่งส่งผลกระทบต่อ Fanwork บ้านเราบ่อยครั้ง เช่น การแอบอ้างสิทธิบัตร
หรือ การจับกุมสินค้า Fanwork โดยบริษัทเถื่อนซึ่งอ้างว่าได้รับลิขสิทธิ์มาแบบครอบจักรวาล
.
.

Original Fanwork
.
ส่วนนี้เมื่อ 5 ปีก่อน ในบ้านเราหาตัวอย่างที่ค่อนข้างเป็นที่รู้จักในวงกว้างไม่ค่อยเจอสักเท่าไร
แต่ตอนนี้มีตัวอย่างแล้วครับนั่นคือรูป "หน้าปก" ของ Doujin ซีรีส์ "หินโคตรๆ" ทุกเล่มนั่นเอง
.
หินโคตรๆ
.
หินโคตรๆ by Kuro Studio
.
Fanwork ส่วนใหญ่เป็นการผลิตให้ใกล้เคียงต้นฉบับที่สุดเท่าที่ทักษะของแต่ละคนจะอำนวย
จึงมักเกิดปัญหาถูกค่อนแคะจากพวกที่ขโมยเป็นอย่างเดียว ในประเด็นสิทธิในงานของศิลปิน
แต่ประเด็นดังกล่าวไม่สามารถหยิบมาใช้กับกรณีรูป "หน้าปก" ของ Doujin ซีรีส์นี้ได้เต็มปาก
เพราะผลงานดังกล่าว ผ่าน "การตีความ" และสร้างสรรค์ออกมา ตรงข้ามต้นฉบับอย่างสิ้นเชิง
.
เป็น Fanwork จากเกม Rockman ซึ่งไม่มีใน Rockman แต่รู้ว่าเป็น Rockman (งงไหมครับ)
ความโดดเด่นทำให้หลายท่านซื้อไปหลายเล่มทั้งที่ภายในเหมือนกัน เพื่อสะสมปกโดยเฉพาะ
แถม "หินโคตรๆ" ยังเป็นกรณีศึกษาแรกๆ ของบ้านเราที่เกิดเหตุการณ์ ถูกคนกว้านซื้อแต่เช้า
แล้วก็ขายต่อเอากำไรกันภายในงาน ราวกับเป็นตั๋วฟุตบอลผีหน้าสนามคู่บิ๊กแมทช์เลยทีเดียว
.
สำหรับตัวอย่างงานในต่างประเทศที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลายดีได้แก่ตัวละครจากซีรีส์ OS-tan
เป็นผลงานจาก "การตีความ" ลักษณะเด่นของระบบปฏิบัติการรุ่นต่างๆ ในเครื่องคอมพิวเตอร์
โดยฝีมือ Fanwork กลุ่มหนึ่ง กลายเป็นต้นแบบให้บุคคลทั่วไป นำ "ลักษณะ" ดังกล่าวไปใช้
และได้รับความนิยม จนเกิดปัญหาแย่งชิงสิทธิ์ความเป็น OS-tan ที่ถูกต้องในกลุ่ม Fanwork
.
OS-tan
.
OS-tan
.
.

รับมือการไล่จับผลงาน Fanwork
.
สำหรับผลงาน Doujin ขึ้นอยู่กับเจ้าของงานต้นฉบับว่าเข้มงวดต่องาน Fanwork มากแค่ไหน
(สำหรับงานธรรมดา ไม่ใช่ Doujin ติดเรตขายใต้โต๊ะ ซึ่งผิดพระราชบัญญัติการพิมพ์อยู่แล้ว)
หากเจ้าของงานต้นฉบับ สนับสนุนให้ทำ Fanwork ใดๆ ได้ เราก็สามารถทำได้อย่างสบายใจ
หากเจ้าของงานต้นฉบับ ห้ามไม่ให้ทำ Fanwork ใดๆ แล้วเราไปทำเข้า ก็ต้องรับผิดโดยดุษณี
.
ในกรณีที่มีผู้มาจับ Fanwork ตามงานต่างๆ โดยอ้าง "เจ้าของลิขสิทธิ์ผลงานภายในประเทศ"
ไม่ใช่ "เจ้าของงานต้นฉบับ" ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิ์ขาดว่า ยอมให้แฟนคลับทำ Fanwork ได้หรือไม่
ให้ขอดูเอกสารที่ใช้นำจับ Fanwork ว่าอ้างสิทธิ์จากใคร ถ้าหากเป็นไปได้ ควรจะทำสำเนาไว้
หากมิใช่เอกสารจากเจ้าของงานหรือบริษัทต้นสังกัดโดยตรง ก็ไม่สามารถทำอะไรเราได้ครับ
.
แม้แต่ Doujin โดราเอมอนตอนจบ ก็ยังต้องให้ศาลออกคำสั่งหยุดพิมพ์และชดใช้ค่าเสียหาย
ซึ่งมั่นใจได้ว่า เงินค่าปรับจะตกสู่ผู้เกี่ยวข้องกับโดราเอมอนจริงๆ ไม่ได้หายเข้าพกเข้าห่อใคร

.
.

รับมือการละเมิดผลงาน Original
.
หัวข้อนี้ครอบคลุมผลงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาเอง นอกเหนือ Fanwork เช่น ภาพวาด, ภาพถ่าย
โดยเราสามารถจัดการผู้ละเมิดลิขสิทธิ์ผลงานของเราได้ 2 วิธีคือ 1) ฟ้องแพ่ง 2) ฟ้องอาญา
การฟ้องแพ่งจะเน้นด้านการเรียกค่าเสียหาย การฟ้องอาญาจะเน้นด้านการลงโทษให้หลาบจำ
สำหรับบริบทในบ้านเรา การฟ้องแพ่งจะช่วยให้เราได้รับผลประโยชน์ดีกว่าหลายประการ เช่น
.
- การฟ้องแพ่งเกี่ยวกับคดีลิขสิทธิ์ มีอายุความ 3 ปี มากกว่าคดีแพ่งทั่วไปซึ่งมีอายุความ 1 ปี
(หากฟ้องอาญา ต้องกระทำภายใน 3 เดือน เพราะคดีลิขสิทธิ์เป็นคดีที่สามารถยอมความได้)
- การฟ้องแพ่ง ใช้น้ำหนักในการพิสูจน์ว่าท่านเป็นเจ้าของผลงานนั้นๆ น้อยกว่าการฟ้องอาญา
(หากภาพวาดท่านมีไฟล์ psd หรือ รูปถ่ายท่านมีไฟล์ raw ก็ทำให้ได้เปรียบในศาลมากแล้ว)
.
ในอดีต ผู้สร้างผลงานยังไม่ค่อยรู้ช่องทาง ปฏิกิริยาที่แสดงออกคือการระบายลงอินเทอร์เน็ต
เจ้าของผลงานอาจได้แนวร่วม ความเห็นใจ แต่มากที่สุดแค่คำขอโทษแล้วจบสิ้นเพียงเท่านั้น
ทว่า ปัจจุบันนี้เรามีกรณีศึกษาเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ที่ทำให้เจ้าของผลงานได้ประโยชน์สุดๆ
จากตัวอย่างชุมชนคนถ่ายรูปที่เว็บ Pantip ไปพบงานภาพของตนเองถูกขโมยไปใช้เชิงธุรกิจ
เจ้าของผลงานไม่ออกมาโพสโวยวายในอินเทอร์เน็ต อันเป็นการแหวกหญ้าให้งูตื่นเสียเปล่าๆ
แต่รีบรวมรวมพยานหลักฐานประสานกับทนายความ คิดคำนวณค่าเสียหายที่ตนเองควรได้รับ
จากนั้นเข้าสู่กระบวนการฟ้องร้อง ส่งหมายเรียกไปยังบริษัทแห่งนั้นทันทีโดยไม่ให้เวลาตั้งตัว
ในที่สุด บริษัทขอเจรจาต่อรองค่าเสียหาย, เจ้าของภาพได้เงินกลับมาเป็นจำนวน 5 หลักครับ

.
เพิ่มเติม 2010/04/26
.
เนื้อเพลง ตลอดจนบทแปลที่สร้างสรรค์ขึ้นมาเอง ต่างเป็นงานวรรณกรรมที่ได้รับการคุ้มครอง
โดยเฉพาะเนื้อเพลงที่ผ่านการขัดเกลาและเรียบเรียงตามลักษณะการเขียนร้อยแก้วร้อยกรอง
หรือบทแปลที่เข้าถึงอารมณ์ของผลงานนั้นๆ ในระดับที่สูงกว่าการใช้โปรแกรมแปลภาษาทื่อๆ
การจับผลงานต่างประเทศที่ถูกละเมิดลิขสิทธิ์ในไทย (ไม่ว่าจะเป็นเกม การ์ตูน อะนิเมะ ฯลฯ)
มิได้ครอบคลุมถึงสิทธิที่จะฮุบบทแปลภาษาไทย (Sub Thai) ในผลงานเหล่านี้มาเป็นของตน
เพราะว่าบทแปลเหล่านี้ เป็นสิ่งที่ถูกสร้างสรรค์เพิ่มเติมขึ้นมาเองนอกเหนือต้นฉบับในภายหลัง

(ย้ำนะครับว่า หากเจ้าของบทแปล มั่นใจว่าผลงานของตนเองถูกนำไปใช้หาผลประโยชน์จริงๆ
อย่าแหวกหญ้าให้งูตื่น แต่ให้รีบดำเนินการตามรายละเอียดที่กล่าวไว้ในวรรคก่อนหน้านี้ทันที)
.

เอนทรีที่เกี่ยวข้อง
.

.
ของแถมท้ายเอนทรี
.
.
Ebay by "Weird Al" Yankovic
.
ปลายปีก่อนเคยนำคลิป "Weird Al" Yankovic ศิลปินที่มีชื่อเสียงด้านผลงาน Parody มาแล้ว
โดยเพลง Ebay เป็น Parody จากเพลงๆ หนึ่งของวงบอยแบนด์ชื่อดังอย่าง Backstreet Boys
แต่ดูเหมือนว่าเพลงนี้จะไม่มี MV ประกอบ จึงมีแฟนเพลงที่ช่วยทำ MV ของเพลงนี้ขึ้นมาครับ
เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของผลงาน Fanmusic ซึ่งมียอด views กับ ratings ที่สูงมากเลยทีเดียว
.